Lęk przed ciemnością – irracjonalny, jednak trudny do pokonania. Dlaczego boimy się ciemności?

(Artykuł sponsorowany) Lęk przed ciemnością, tzw. nyktofobia, zalicza się do grona specyficznych lęków. Według badań dotyka ok. 40% dorosłych i 50% dzieci w różnym natężeniu, przyczyniając się do bezsenności. Czy można pokonać irracjonalny lęk przed ciemnością? Co stosować w przypadku okresowych problemów z zasypianiem?

Nyktofobia, czyli lęk przed ciemnością – na czym polega?

Fobia związana z ciemnością pojawia się najczęściej u dzieci między 4. a 5. rokiem życia i jest całkowicie naturalna. Dziecko boi się ciemności. Często fantazjuje o potworach kryjących się w szafie lub pod łóżkiem, które wychodzą po zmroku. Lęk może przeminąć albo utrwalić się, przybierając różne formy czy poziomy intensywności.

Nyktofobia to fachowa nazwa lęku przed ciemnością. Bywa nazywana także skotofobią lub achluofobią. Określa się ją jako patologiczny strach albo nawet panikę odczuwaną w związku z przebywaniem w ciemnych pomieszczeniach czy w ciemności w ogóle – również na otwartej przestrzeni.

Z czego wynika lęk przed ciemnością?

Podłoże rozwoju lęku przed ciemnością może być różne. Nyktofobia może być wynikową wielu czynników. Wśród najczęstszych przyczyn wymienia się:

Wycieczki szkolne z BTA Kompas - wspólna przygoda poza szkolną ławką Rowerzysta zderzył się z Suzuki, LPR zabrał go do szpitala

• Traumatyczne przeżycia, np. gdy dana osoba została napadnięta po zmroku lub gdy w jej życiu wydarzyła się inna, trudna sytuacja właśnie w ciemności. W takim przypadku taka osoba może bać się wychodzenia po zmroku z domu.
• Ewolucja mózgu człowieka – mózg dziecka pracuje w taki sposób, że ciemność może identyfikować jako zagrożenie samo w sobie.
• Wysłuchanie lub obejrzenie strasznej bajki, horroru – straszenie dziecka czy nawet osoby dorosłej duchami, potworami itp., może przerodzić się w chroniczny lęk przed ciemnością.

Co dodatkowo nasila fobię? Po pierwsze, w ciemności człowiek ma ograniczone możliwości korzystania z narządu wzroku, co potęguje odczuwane przez niego stres i napięcie. Po drugie, w takim stanie pojawia się też u niego poczucie niepewności i paniki. Bardzo często lęk przed ciemnością przemija z wiekiem. Racjonalizujemy swoje odczucia i sami sobie tłumaczymy, że przecież właściwie nie ma się czego bać. Jednak nie zawsze tak się dzieje, a nieprzepracowany strach przed ciemnościami z okresu dzieciństwa może przełożyć się na nyktofobię w dorosłości.

Jak rozpoznać nyktofobię?

Rozpoznanie nyktofobii wydaje się prostym zadaniem – wystarczy, że człowiek boi się panicznie ciemności. Jest to główny objaw lęku. Jednak pojawiają się i inne symptomy, np. wycofanie się z życia towarzyskiego czy unikanie sal kinowych i teatralnych, klubów lub dyskotek. Charakterystycznym objawem nyktofobii jest też lęk antycypacyjny, tj. wyobrażanie sobie sytuacji, w której nagle zabraknie elektryczności, a wraz z nią światła. Jeśli osoba cierpiąca na nyktofobię znajdzie się w zaciemnionym miejscu nagle, bez wcześniejszego przygotowania, mogą pojawić się u niej symptomy ogarniającej ją paniki, takie jak:

• przyspieszony oddech,
• trudności w oddychaniu,
• podwyższone tętno,
• uczucie kołatania serca,
• nudności i wymioty,
• dreszcze,
• utrata przytomności.

Jakie są konsekwencje lęku przed ciemnością?

Zarówno objawem, jak i konsekwencją lęku przed ciemnością, jest występowanie problemów ze snem. Osoby z nyktofobią mogą unikać, nawet podświadomie, sytuacji, w których występuje ciemność i muszą przebywać w ciemnych pomieszczeniach. Cierpiący na taką fobię często potrzebują jakiegoś źródła światła, aby móc zasnąć.

Lęk przed ciemnością może prowadzić do wystąpienia przewlekłego napięcia emocjonalnego. Człowiek zmagający się z nyktofobią żyje w ciągłym niepokoju, co utrudnia mu, a wręcz uniemożliwia, normalne funkcjonowanie. W najgorszym przypadku może stracić kontrolę nad sytuacją i doświadczyć poczucia całkowitej bezradności.

Jak leczyć nyktofobię?

Najlepszą, bezpieczną i skuteczną formą leczenia lęku przed ciemnością jest psychoterapia. Zastosowanie znajduje terapia behawioralna, skupiająca się na zmianie zachowań pacjenta poprzez nauczenie go, jak można radzić sobie z lękiem przed ciemnością.

Doraźnie, np. przy problemach z zasypianiem, częstym przebudzaniu się w nocy i ogólnie przy bezsenności można sięgnąć po lek, np. Senamina, która skutecznie skraca czas zasypiania i wydłuża sen, zwiększając jego głębokość i jakość.

Pacjent można poddać się też terapii implozywnej, która polega na konfrontowaniu go z ciemnościami, ale w kontrolowanych warunkach. Wymierne efekty przynosi także desensytyzacja, czyli stopniowe przyzwyczajanie się do przebywania w ciemności.

Informacje o leku:

Nazwa produktu leczniczego: Senamina, 12,5 mg, tabletki powlekane. Nazwa powszechnie stosowana substancji czynnej: Doksylamina. Dawka/stężenie substancji czynnej. Każda tabletka powlekana zawiera 12,5 mg doksylaminy wodorobursztynianu. Każda tabletka produktu leczniczego Senamina zawiera 50,0 mg mannitolu. Postać farmaceutyczna: Tabletka powlekana. Różowe, owalne, obustronnie wypukłe tabletki powlekane z rowkiem dzielącym. Rowek dzielący jedynie ułatwia przełamanie tabletki w celu ułatwienia jej połknięcia, nie umożliwia podzielenia tabletki na równe dawki. Wskazanie lub wskazania terapeutyczne do stosowania: Krótkotrwałe, objawowe leczenie sporadycznie występującej bezsenności u osób dorosłych. Podmiot odpowiedzialny: Adamed Pharma S.A. Pieńków, ul. M. Adamkiewicza 6A, 05-152, Czosnów, Polska. Informacja została przygotowana na podstawie ChPL. Senamina, 12,5 mg, tabletki powlekane zatwierdzonej 31.10.2022, z którą należy się zapoznać przed zastosowaniem leku.
To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Źródła:

1. Ziółkowski P., Fobia u dzieci w wieku szkolnym. „Nauka i Społeczeństwo. Przegląd nauk społecznych, technicznych, medycznych i pedagogicznych”1 (2020),
2. Gajda E., Wanot B., Biskupek-Wanot A., Zaburzenia snu. „Problemy zdrowia publicznego”. T 1 (2020)

Reiter M. Diagnoza fobii społecznej u osób dorosłych. Rzetelne metody oceny klinicznej oraz narzędzia diagnostyczne. „Rozprawy Społeczne”4 (2021)

OTC/16489/09/24