Niedożywienie szczególnie groźne u seniora

Z wiekiem zapotrzebowanie na kalorie maleje – senior potrzebuje nawet 40 proc. mniej energii do prawidłowego funkcjonowania niż 20-latek. Bardziej niż kiedykolwiek należy jednak dbać o jakość posiłków, bo w związku z upośledzeniem wchłaniania w przewodzie pokarmowym łatwo o niedożywienie starszej osoby.

Według danych European Nutrition for Health Alliance niedożywionych jest ponad 30 proc. osób po 65-tym roku życia. Problem występuje zarówno wśród starszych ludzi mieszkających w domu, jak i przebywających w szpitalach oraz domach opieki.

Dlaczego tak łatwo o niedożywienie u seniorów?

Z czasem w ludzkim organizmie przemiana materii zwalnia oraz zmienia się skład ciała – rośnie udział tkanki tłuszczowej, maleje udział tkanki mięśniowej, spada zawartość składników mineralnych. Aby po takich zmianach organizm mógł nadal sprawnie funkcjonować konieczna jest modyfikacja sposobu żywienia, by dostarczać organizmowi oręż do walki z chorobami.

Pieniądze na quady i samochód. Jednostki OSP z dotacjami Kaczyński: nie ma mowy o miejscach na listach PiS dla ludzi, którzy odegrali rolę w rozbiciu partii

Niedożywienie seniora może wynikać z dwóch powodów:

• zbyt maÅ‚ej podaży energii pochodzÄ…cej z posiÅ‚ków w stosunku do zapotrzebowania organizmu  - mówimy wtedy o niedożywieniu iloÅ›ciowym
• niedoboru okreÅ›lonych skÅ‚adników mineralnych lub witamin, które nie sÄ… dostarczane w odpowiedniej iloÅ›ci lub nie sÄ… wÅ‚aÅ›ciwie wchÅ‚aniane, albo w nadmiernym stopniu wydalane przez organizm – mamy wtedy do czynienia z niedożywieniem jakoÅ›ciowym

- Niezależnie od rodzaju, niedożywienie wpływa negatywnie na stan funkcjonalny i obniża jakość życia. Zmniejsza bowiem wydolność fizyczną i osłabia siłę mięśniową, upośledzając w ten sposób zdolność osoby starszej do samodzielnego jedzenia, korzystania z toalety czy utrzymania prawidłowej higieny. To z kolei pociąga za sobą skutki natury psychospołecznej – zmniejsza zdolności adaptacyjne oraz chęć prowadzenia życia towarzyskiego czy angażowania się w życie społeczne. Prowadzi też do wielu zaburzeń - np. zaburzeń świadomości, funkcji układu pokarmowego, krążenia i oddechowego, zaburzeń wodno-elektrolitowych czy hipotonii ortostatycznej (nagły spadek ciśnienia przy pionizacji). Niedożywienie łączy się też ze skłonnością do częstszego występowania odleżyn i zakażeń. W przypadku osób przewlekle chorych, zwiększa natomiast liczbę możliwych powikłań i znacznie pogarsza rokowania – wymienia lek. n med. Iwona Cabaj-Wiater, dyrektor medyczny sieci domów opieki i klinik rehabilitacyjnych ORPEA Polska.

Przyczyny niedożywienia

Nieprawidłowe odżywianie i zaburzenia w tym obszarze u osób starszych mogą być spowodowane wieloma czynnikami. Niemałą rolę odgrywa fakt, że niemal 70 proc. osób w wieku podeszłym to osoby samotne, często w żałobie – a wtedy tak trywialna czynność jak jedzenie schodzi na dalszy plan.

- Niedożywienie to czÄ™sto efekt spadku aktywnoÅ›ci życiowej, za który niemal w 50 proc. przypadków odpowiada depresja. A to oznacza brak motywacji do codziennego funkcjonowania. Wraz z niÄ… pojawia siÄ™ problem niedoborów żywieniowych wynikajÄ…cy w ubogiej diety – zauważa prof. BolesÅ‚aw SamoliÅ„ski, kierownik ZakÅ‚adu Alergologii Immunologii Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przewodniczÄ…cy Koalicji na rzecz Zdrowego Starzenia.

Ale przede wszystkim to zmiany zdrowotne jakie z wiekiem zachodzą w organizmie utrudniają prawidłowe odżywienie seniora.

Wśród potencjalnych przyczyn zdrowotnych trzeba wymienić:

• problemy zwiÄ…zane z funkcjonowaniem jamy ustnej: - suchość wynikajÄ…ca z choroby Sjögrena, choroby Mikulicza, cukrzycy czy niedoboru żelaz - choroby zÄ™bów, tkanek przyzÄ™bia i bÅ‚ony Å›luzowej jamy ustnej (kandydoza jamy ustnej, zapalenie kÄ…tów ust -brak protezy lub niewÅ‚aÅ›ciwie dobrana proteza (zÅ‚e przyleganie pÅ‚yty protezy, nierówność, szorstkość części doÅ›luzówkowej protezy)
• obecność infekcji
• choroby przewodu pokarmowego (uczucie zgagi, choroba wrzodowa, wzdÄ™cia, zaparcia, zespoÅ‚y zÅ‚ego wchÅ‚aniania)
• choroby ukÅ‚adu krążenia (nadciÅ›nienie tÄ™tnicze, niewydolność serca)
• choroby endokrynologiczne (choroby tarczycy, nadczynność przytarczyc)
• choroby ukÅ‚adu oddechowego (POCHP)
• choroby psychiczne (depresja, demencja, anoreksja)
• choroby neurologiczne (udary, choroba Parkinsona)
• choroby nowotworowe
• farmakoterapia (politerapia, polipragmazja)

Niedożywienie w placówkach opieki

Szacuje się, że niedożywienie lub ryzyko niedożywienia dotyczy jednej czwartej, a w niektórych przypadkach nawet 85 proc. mieszkańców placówek opiekuńczych w Polsce. W wielu przypadkach problem pozostaje niezdiagnozowany. W celu zapobiegania niedożywieniu, odpowiednia dieta powinna być niezbędnym elementem indywidualnego planu życia mieszkańca domu opieki. Ustala ją zespół terapeutyczny, w skład którego wchodzić powinien nie tylko lekarz, ale także wykwalifikowane pielęgniarki, fizjoterapeuci, dietetyk oraz psycholog. Zadaniem takiego zespołu jest zidentyfikowanie problemu i możliwych przyczyn niedożywienia oraz ustalenie dalszego postępowania w przypadku wystąpienia zaburzeń połykania czy odżywiania.

- Jednak bardzo ważnÄ… rolÄ™ w procesie ustalenia wÅ‚aÅ›ciwego planu żywieniowego osoby starszej odgrywa sam senior i jego rodzina. To oni dostarczajÄ… zespoÅ‚owi terapeutycznemu informacje zwiÄ…zane z dotychczasowymi nawykami żywieniowymi i przyzwyczajeniami (ulubione posiÅ‚ki), informujÄ… o ewentualnych uczuleniach i wystÄ™pujÄ…cych problemach z przyjmowaniem pokarmów takich jak brak apetytu, utrata smaku czy powonienia, zaburzenia poÅ‚ykania, niepeÅ‚ne uzÄ™bienie - mówi lek. n med. Iwona Cabaj-Wiater. 

Jak to zrobić?

Warto zadbać też o to, aby posiłki były atrakcyjne smakowo i wizualnie, tak aby zachęcały do jedzenia nawet pomimo braku apetytu u seniora. Dobrze, aby potrawy były wyraziste w smaku, ze względu na obniżone odczuwanie smaku i zapachu.

Pamiętajmy, że w przypadku osób starszych, niedożywienie ma bardzo duży wpływ na zdrowie. Zwiększa zachorowalność i wydłuża proces leczenia, a tym samym zwiększa ryzyko śmiertelności wynikające z mniejszej odporności organizmu. Prawidłowa dieta seniora powinna być tak zbilansowana, aby dostarczała w odpowiedniej ilości:

- białka (minimum 1g/1 kg masy ciała/dzień)
- tłuszcze (w odpowiedniej ilości, ale z jednoczesnym zabezpieczeniem zapotrzebowania na niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3)
- węglowodany (w tym 25-30 g błonnika na dzień)
- witaminy (szczególnie o dziaÅ‚aniu antyoksydacyjnym , czyli C,E i A, witaminÄ™ D, na które zapotrzebowanie wzrasta wraz z wiekiem oraz niektóre witaminy z grupy B)
- skÅ‚adniki mineralne - pÅ‚yny (by zapobiec odwodnieniu)
- energiÄ™ (tak, aby możliwe byÅ‚o utrzymanie prawidÅ‚owej masy ciaÅ‚a)  

Nie może w niej zabraknąć:
- warzyw i owoców, także w postaci soków (200-400 ml dziennie)
- produktów zbożowych, zwłaszcza pełnoziarnistych
- mleka i jego przetworów – przynajmniej 3 szklanki mleka dziennie lub w zamian ser - ryby, jaja, chude mięso (dostarczają białko)
- oleje roślinne (zawierają nienasycone kwasy tłuszczowe)
- zioła (uatrakcyjniają smak i zapach potraw)
- 8 szklanek płynów

Czego unikać:
- czerwonego mięsa
- przetworzonych produktów mięsnych
- tłuszczów zwierzęcych
- soli i alkoholu

(ŹródÅ‚o: Oprac. Monika Wysocka, zdrowie.pap.pl)