Stały nadzór archeologiczny nad modernizacją zabytkowej linii

Męcina. Wykonawcy modernizowanej linii kolejowej nr 104 są zobowiązani do zapewnienia ciągłego nadzoru archeologicznego nad inwestycją, a także monitoringu terenów pod kątem potencjalnych zabytków - odpowiada na nasze pytania PKP PLK S.A. Jednym z miejsc objętych szczególną uwagą jest zlokalizowany w Męcinie cypel nazywany “Zamczyskiem”.

Dzisiejsza linia kolejowa nr 104, która przechodzi właśnie modernizację, to fragment dawnej Galicyjskiej Kolei Transwersalnej, wybudowanej przez Austro-Węgy i oddanej do użytku w 1884 roku. W tym tygodniu przypada 140. rocznica jej uruchomienia. 

Nowe połączenie przyczyniło się wówczas do wielkiego ożywienia gospodarczego skrajnie biednego dotąd regionu. Współcześnie przez entuzjastów kolei linia uważana jest za zabytek techniki, oferuje ponadto unikalne krajobrazy w swoim przebiegu. 

W ramach prac modernizacyjnych na linii kolejowej nr 104, wykonawcy mają obowiązek zapewnienia stałego nadzoru archeologicznego nad prowadzonymi działaniami budowlanymi. 

Jak przekazał nam Piotr Hamarnik, przedstawiciel zespołu prasowego PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., proces ten obejmuje ciągły monitoring terenu inwestycji, ze szczególnym uwzględnieniem występowania ruchomych zabytków oraz stanowisk archeologicznych.

Szczególną uwagę poświęcono obszarom wytypowanym przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków, gdzie występuje większe prawdopodobieństwo natrafienia na ślady przeszłości. 

Przykładem takiego miejsca jest cypel nazywany „Zamczyskiem” w Męcinie, który objęty jest szczególną ochroną ze względu na swoje walory historyczne.

Do tej pory nie odkryto żadnych warstw kulturowych, ani ruchomego materiału archeologicznego. Nie napotkano również żadnych śladów, które mogłyby sugerować obecność obiektów o charakterze archeologicznym - mówi Piotr Hamarnik z PKP PLK S.A. 

W połowie listopada z inicjatywy Stowarzyszenia Razem dla Męciny odbyło się spotkanie poświęcone nadzorowi archeologicznemu w ramach modernizacji linii kolejowej nr 104. Szczególną uwagę skupiono na terenie „Zamczyska” w Męcinie, które jest obszarem o dużym potencjale historycznym.

Podczas spotkania Piotr Olejarczyk, archeolog odpowiedzialny za monitoring archeologiczny na odcinku od Limanowej do Klęczan, zaprezentował charakterystykę tego miejsca. Jego prezentacja, dokumentowana mapami z XIX i XX wieku oraz aktualnymi zdjęciami prowadzonych robót, ukazała teren „Zamczyska” jako miejsce o możliwym znaczeniu archeologicznym.

Z inicjatywy Stowarzyszenia Razem dla Męciny i Muzeum Archeologicznego w Krakowie wystąpiono do Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o objęcie prac ziemno-budowlanych na tym odcinku stałym nadzorem archeologicznym. Motywowano to wcześniejszymi odkryciami archeologicznymi w samej Męcinie oraz jej okolicach, dokonanymi przez dr hab. Marię Cabalską w latach 70. XX wieku, a także charakterystyką terenu wskazującą na prawdopodobieństwo historycznego osadnictwa.

Konserwator przychylił się do tej prośby, zalecając wykonanie sondaży archeologicznych na „Zamczysku”. Dotychczas przeprowadzono pięć takich badań, a szósty punkt, znajdujący się pod linią wysokiego napięcia, będzie badany w późniejszym terminie.

Pomimo przeprowadzonych prac, do tej pory na „Zamczysku” nie odnaleziono zabytków ruchomych, takich jak ceramika czy wyroby z metali, ani trwałych struktur, takich jak fosy czy wały. Piotr Olejarczyk zaznaczył na spotkaniu w Urzędzie Gminy Limanowa, że badania sondażowe objęły jedynie teren wydzielony pod inwestycję, a pozostała część cypla mogła pełnić funkcję grodziska lub warowni, co może być istotne w kontekście dalszych badań.

Na innym odcinku linii kolejowej nr 104, w Chomranicach, archeolodzy odkryli fragment zabytkowego muru oporowego, który został zgłoszony do Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Po zakończeniu prac archeologicznych w rejonie „Zamczyska” w Męcinie zostanie sporządzona szczegółowa dokumentacja terenowa, zawierająca plany oraz fotografie, co pozwoli na dalszą analizę historycznego znaczenia tego miejsca.