Z urzędu ruszyło postępowanie ws. wpisu do rejestru zabytków

Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków budynku przy ul. Matki Boskiej Bolesnej 15 w Limanowej - Pałacyku pod Pszczółką, który był miejscem działalności niemieckich służb policyjnych w czasie okupacji oraz siedzibą Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego po wojnie.

Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisania do rejestru zabytków budynku zlokalizowanego przy ul. Matki Boskiej Bolesnej 15 w Limanowej. Obiekt ten, znany jako „Pałacyk pod Pszczółką”, oznaczony jest w ewidencji zabytków jako działka nr 463/3 w obrębie 0005 miasta Limanowa.

Zawiadomienie w tej sprawie zostało wydane wczoraj (2 kwietnia). Jak zaznaczono w dokumencie, podstawą wszczęcia postępowania było m.in. pismo Wydziału Rewaloryzacji Zabytków oraz opinia Instytutu Pamięci Narodowej.

W piśmie dyrektora krakowskiego oddziału IPN, skierowanym do sądeckiej delegatury WUOZ, wskazano, że „murowany budynek przy ulicy Matki Boskiej Bolesnej 15 w Limanowej, nazywany 'Pałacykiem pod Pszczółką', jest w naszej ocenie ważnym miejscem pamięci narodowej”. IPN podkreślił konieczność „szczególnego szacunku dla miejsc zbrodni z czasów zniewolenia i dla pamięci ofiar terroru”.

Zgodnie z informacjami zawartymi w piśmie, w czasie niemieckiej okupacji budynek był wykorzystywany przez funkcjonariuszy takich służb jak Żandarmeria (Gendarmerie), Policja Porządkowa (Ordnungspolizei), Kriminalpolizei oraz Sicherheitspolizei. IPN zaznaczył, że „dokonywały one na tym terenie rozlicznych aktów terroru”.

Po zakończeniu wojny budynek stał się siedzibą Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP). Jak informuje IPN: „Od 1945 r. w przedmiotowym budynku mieściła się siedziba limanowskiego Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, głównego organu odpowiedzialnego za represje wobec społeczności lokalnej oraz jawnej opozycji politycznej (PSL) i podziemia niepodległościowego”.

Według danych zawartych w piśmie IPN, w budynku „dokonywano aresztowań i mordów na ludziach ze środowisk walczących z komunistycznym zniewoleniem”. Wskazano także, że obiekt ten oraz przylegające budynki były „wykorzystywane jako miejsce przesłuchań, tortur i zbrodni w czasach wojennego i powojennego zniewolenia Polski”.

W kontekście wydarzeń historycznych przywołano akcję z 17 kwietnia 1945 roku, podczas której oddziały konspiracji poakowskiej zaatakowały siedzibę PUBP w celu uwolnienia aresztowanych członków organizacji niepodległościowych. Dzień później – jak informuje IPN – podczas przesłuchania „został zatłuczony kijami na śmierć” Wojciech Dębski ps. „Bicz”, dowódca oddziału Ludowej Straży Bezpieczeństwa. Jego ciało „zagrzebano na terenie podwórca 'Pałacyku pod Pszczółką'” i później je ekshumowano.

Informacja dotycząca liczby ofiar pojawia się w dalszej części dokumentu. Jak podaje IPN: „Według ustaleń prokuratorskich, z rąk funkcjonariuszy limanowskiego UB miało ponieść śmierć co najmniej 27 osób, z których tylko część zakopano na cmentarzach w Limanowej oraz w Ujanowicach”. Wskazano również, że „miejsca pochówku pozostałych nadal pozostają nieznane”.

Instytut nie wyklucza istnienia na terenie obiektu tzw. „dołów śmierci”. IPN wskazuje, że w dokumentach prokuratorskich oraz doniesieniach medialnych pojawiają się informacje sugerujące możliwość istnienia nieznanych miejsc pochówków na obszarze „Pałacyku” lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie.

W zakończeniu pisma IPN podkreślono, że „niezależnie od kwestii istnienia na tym terenie, nieodkrytych dotychczas, tajnych 'dołów śmierci', budynek 'Pałacyku pod Pszczółką' jest ważnym miejscem historycznym, wpisującym się w lokalny i ogólnopolski wymiar pamięci narodowej”.

Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował, że strony postępowania mają prawo zapoznać się z dokumentacją i wnosić uwagi.