70. rocznica śmierci Jana Drożdża – Legionisty, twórcy Górskiej Szkoły Rolniczej im. Marszałka Piłsudskiego w Łososinie Górnej

Dokładnie dzisiaj – 9 grudnia – mija 70. rocznica śmierci inż. JANA DROŻDŻA. Wśród wielu znakomitych postaci ziemi limanowskiej zajmuje on szczególne miejsce. Walczył o odzyskanie niepodległości Ojczyzny, a w wolnej Polsce poświęcił nieprzeciętny talent, gruntowne wykształcenie i praktyki, na przemianę zaniedbanej i archaicznej gospodarki górskiej na model nowoczesnego zagospodarowania Beskidu Wyspowego według najnowszych wzorców gospodarki górskiej w Szwajcarii. Niewątpliwie Łososina Górna stała się miejscem gdzie przez 20 lat kształcił kadry i zmieniał świadomość ówczesnych ludzi dla dobra rejonu oraz Polski.

Jan DROŻDŻ urodził się 23 grudnia 1895 roku w Jodłowniku. Był najstarszym synem w wielodzietnej rodzinie Drożdżów. Pomimo trudnych warunków materialnych ukończył szkołę w Szczyrzycu. Następnie kształcił się w gimnazjum w Bochni i III Gimnazjum im. Sobieskiego w Krakowie, gdzie zdał  maturę z odznaczeniem. Należał do Polskiej Drużyny Strzeleckiej w Skrzydlnej. Po wybuchu  I wojny światowej zaciągnął się natychmiast (16 sierpnia 1914 roku) do Legionów.

W pamiętniku pisał: …” Po zdaniu matury wyjechałem na wakacje do domu. Tam zaskoczyła mnie wojna. Obowiązek młodzieńca polskiego, a może i entuzjazm, pociągnął mnie do Legionów, w których służyłem od 16 sierpnia 1914 r. do  9 września 1916 r. ” Służył  w 2-giej brygadzie w 3 pp. w 14 kompanii. Walcząc w Karpatach zostaje ciężko ranny oraz zapada na zapalenie płuc. Zostaje odesłany do szpitala w Wiedniu, następnie korzysta z rozporządzenia Ministra Oświaty, które żołnierzom pełniącym lekką służbę zezwalało uczęszczać na wykłady uniwersyteckie. Zapisuje się na „Hochschule fur Bodenkultur na Wydział „ Kulturtechnik”. Przez pierwszy i drugi semestr zakończył  „Pierwszy Państwowy Egzamin” z wynikiem  bardzo dobrym.

Jan w mundurze legionisty. Indeks Jana Drożdża  – Hochschule fur Bodenkultur w Wiedniu.

Po odzyskaniu niepodległości, w latach 1918 – 1921, Jan Drożdż kontynuował  studia na Wydziale Rolniczym na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie uzyskał stopień inżyniera. Po zakończeniu studiów podjął pracę jako instruktor rolnictwa i hodowli bydła oraz nauczyciel wędrownych i stałych kursów rolniczych w powiecie limanowskim.

Jego zdolności i pracowitość skłoniły władze powiatu do zaoferowania mu w 1923 roku na dzierżawę podupadłego powiatowego gospodarstwa dworskiego w Łososinie Górnej. Wraz z żoną Marią i dwójką małych dzieci zamieszkał w łososińskim dworze. W ciągu kilku lat pracy Drożdżowie zmienili podupadłe gospodarstwo we wzorową fermę.  W 1928 roku z jego inicjatywy wybudowano piękny duży budynek, który stał się  Domem Nauczyciela – obecnie Ośrodek Zdrowia i mieszkania prywatne.

W latach 1921 – 1927 Jan pracował jako instruktor rolnictwa i hodowli bydła w powiecie limanowskim. W trakcie spotkań z ludnością limanowskich wiosek widział niską świadomość i wiedzę z zakresu rolnictwa, tkwiącą jeszcze w porozbiorowym stanie feudalnej gospodarki.  Dostrzegał zatem potrzebę utworzenia szkoły, która zmieniałaby świadomość młodego pokolenia ludzi gór. Władze państwowe i powiatowe widząc jego zaangażowanie umożliwiają mu  kursy specjalistyczne i studia w Czechosłowacji i Szwajcarii.

Indeks Jana Drożdża – Uniwersytet Jagielloński – Wydział Rolniczy

Po zakończeniu kursów i praktyki wraca do kraju z postanowieniem utworzenia szkoły rolniczej, dla potrzeb gospodarki górskiej zgodnie z głoszoną przez niego zasadą: „Chcąc wprowadzić zmiany w materii, trzeba zacząć od ducha”.

Łososina Górna w latach 30 ub. stulecia. Od lewej strony widoczny Dom Nauczyciela oraz zabudowania gospodarcze Górskiej Szkoły Rolniczej, dalej dwór, park, kościół i zabudowania plebańskie, w głębi budynek Publicznej Szkoły Powszechnej i rzeka Łososina.

Na bazie zdobytej wiedzy, pomocy władz powiatu oraz wsparcia Uniwersytetu Jagiellońskiego w  1929 roku organizuje i  otwiera Górską Szkołę Rolniczą im. Marszałka Piłsudskiego  w Łososinie Górnej, zostaje jej dyrektorem i wykładowcą. Siedzibą szkoły był budynek dworski, w którym mieścił się też internat dla młodzieży. Szkoła nie tylko pełniła funkcję edukacyjną, ale była te placówką naukowo – doświadczalną współpracując z Wydziałem Rolniczym na Uniwersytecie Jagiellońskim, szczególnie z prof. Janem Włodkiem.

Dwór w Łososinie Górnej, w którym mieściła się Górska Szkoła Rolnicza od 1929 roku do 1951 roku.

Celem jaki postawił sobie dyrektor wraz z kadrą pedagogiczną było wychować uczniów na wartościowych obywateli i wzorowych rolników. Kadrę profesorską stanowili bardzo dobrzy specjaliści m.in. inż. Józef Marek profesor sadownictwa i późniejszy twórca zakładów owocarskich w Tymbarku. To dzięki zabiegom inż. Jana Drożdża i Władysława Orkana ten wybitny człowiek pozostał na ziemi limanowskiej.

1929 rok – Pierwszy rocznik Górskiej Szkoły Rolniczej wraz z kadrą pedagogiczną.

Szkoła kształciła młodych rolników w oparciu o wzorce szkół rolniczych  w Szwajcarii. Cały proces dydaktyczno – wychowawczy zorganizował i wprowadził  dyrektor.

Obejmował trzy działy edukacyjne:

1. Hodowlę krów rasy czerwonej, ekonomię rolniczą, budowy domów letniskowych, prawo i analizę prowadzenie małych gospodarstw.
2. Ogrodnictwo oraz przetwórstwo owocowe.
3. Zajęcia praktyczne prowadzone w gospodarstwie szkolnym.

Natomiast naczelną zasadą w wychowaniu była kształtowanie postaw patriotycznych w oparciu o wartości narodowe i chrześcijańskie.  Jan Drożdż pisał… „Względy ekonomiczne, zysk, koniunktura są ważne, ale na pierwszym miejscu są sprawy moralne i społeczne…”  W okresie międzywojennym placówka należała do najlepszych w kraju z zakresu kształcenia rolniczego. Była odwiedzana przez wybitnych specjalistów z zakresu rolnictwa z kraju i z zagranicy.

W 1934 r. wspólnie z inż. Józefem Markiem był współautorem programu aktywizacji wsi górskiej poprzez hodowlę bydła, sadownictwo oraz budowę zakładów owocarskich i mleczarni. W 1929 roku współorganizuje w Łososinie Spółdzielnię Mleczarską, a w lutym 1935 r. doprowadza do uruchomienia Pierwszej Karpackiej Serowarni produkującej sery ementalskie i masło. Zorganizował nowoczesne obory dla krów oraz w 1932 roku wzorcową bacówkę  dla hodowli  owiec i przerobu mleka owczego. Pisał podręczniki dla uczniów i instruktorów, a także artykuły do różnych pism rolniczych. W 1939 roku zorganizował  10. lecie działalności Górskiej Szkoły Rolniczej wraz z przekazaniem Sztandaru Szkoły, a także wydaniem publikacji pt.: 10 lat działalności Górskiej Szkoły Rolniczej w Łososinie Górnej 1929 – 1939.

 7 luty 1935 rok. Otwarcie  i uruchomienie  Pierwszej Karpackiej Serowarni w Łososinie Górnej, produkującej sery ementalskie i masło.

Otwarcie w 1932 roku wzorcowej bacówki  w Koszarach.

W czasie okupacji niemieckiej szkoła, jako zawodowa, funkcjonowała pod szczególnym nadzorem okupantów. Pomimo tych restrykcji szkoła stała się azylem dla wielu młodych Polaków, a także członków konspiracji. Uczniowie tej placówki  nie byli wywożeni na przymusowe roboty do Niemiec. Placówka wspomagała swoimi produktami członków ruchu oporu i przesiedlonych Polaków. W tym okresie dyrektor był dwukrotnie aresztowany przez gestapo, brutalnie przesłuchiwany i więziony w Nowym Sączu.

Tablo z absolwentami Liceum Rolniczo – Hodowlanego w Łososinie Górnej – 1949 rok. Wydane z okazji rocznikowego spotkania jubileuszowego.

Po zakończeniu II wojny światowej następują zmiany ustrojowe narzucone przez system sowiecki. W początkowych latach szkoła zostaje przeorganizowana w Gimnazjum Rolnicze, a następnie w Liceum Rolniczo – Hodowlane. Odbywają się dwie matury.  Jednak w latach 50 ub. stulecia następuje proces upaństwowienia oraz próba kolektywizacji wsi polskiej. Szkoła w 1951 roku zostaje zlikwidowana, dyrektor usunięty i wraz z rodziną wyrzucony z Domu Nauczyciela. Dzięki dobroci Państwa Rysiów z „Budziszówki” – przysiółka Łososiny, dyrektor mógł zamieszkać wraz z rodziną w ich domu.

W 1954 roku ówczesne władze znając zdolności organizacyjne i olbrzymią wiedzę  i doświadczenie w zakresie rolnictwa zwracają się z prośbą do inż. Jana Drożdża o przyjęcie pracy w Stacji Doświadczalnej dla produkcji nasion traw w Jazowsku. Pomimo szykan jakie spotkały inż. Jana Drożdża ze strony ówczesnej władzy oraz likwidacji szkoły, którą stworzył, przyjmuję tę pracę, ponieważ chciał służyć gospodarce górskiej i chłopom pracującym ciężko na beskidzkiej, górskiej roli.

Niestety wyczerpany psychicznie i fizycznie wcześniejszymi atakami doznał wylewu krwi do mózgu. Pomimo troskliwej opieki żony i przyjaciół Jan Drożdż zmarł 9 grudnia 1955 roku i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Łososinie Górnej, gdzie wdzięczni uczniowie wybudowali mu okazały nagrobek.

Pod koniec lat 80 ub. stulecia społeczność Szkoły Podstawowej nr 4 w Limanowej  – dzielnica Łososina Górna wsparta przez ówczesnego proboszcza parafii Ryszarda Stasika rozpoczęła przywracanie pamięci o legionistach – nauczycielach: Stanisławie Odziomku, Józefie Marku i Janie Drożdżu, działających na terenie naszej miejscowości.

W 1990 roku odbyła się pierwsza po II wojnie światowej uroczystość szkolna o charakterze patriotyczno– religijnym wraz ze zjazdem żyjących uczniów Górskiej Szkoły Rolniczej i Liceum. Przywrócono pamięć o legionistach działających w wolnej Polsce w Łososinie Górnej. W trakcie tej uroczystości odsłonięto na honorowej ścianie w budynku szkolnym płaskorzeźby z wizerunkami Stanisława Odziomka i Jana Drożdża, otwarto Izbę Pamięci Narodowej i Tradycji Szkolnictwa Łososińskiego, wydano szkolną publikację „Historię Oświaty i Szkolnictwa w Łososinie Górnej”. Społeczność naszej szkoły podjęła opiekę nad Pomnikiem Legionistów z 1934 roku w parafialnym parku, który jest upamiętnieniem bohaterskiej walki legionistów Ziemi Limanowskiej.

Od 1990 roku społeczność naszej szkoły wraz z rodzicami jest głównym organizatorem uroczystości patriotycznych z okazji Narodowego Święta Niepodległości i Miesiąca Pamięci Narodowej, wspierana przez parafię i wielokrotnie przez stowarzyszenia i organizacje w Łososinie Górnej. Uroczystości te, gromadzące liczne grono władz, organizacji, stowarzyszeń, wojska, strzelców, harcerzy, przywróciły pamięć i szacunek tym, którzy ulegli zapomnieniu w latach minionego ustroju.

Dyrekcja i nauczyciele naszej szkoły w trakcie nauki zapoznają kolejne pokolenia uczniów z historią Łososiny Górnej. Prowadzone są co roku prelekcje uświadamiające uczniom znaczenie legionistów w naszej miejscowości, a także organizowane są wystawy o naszych lokalnych legionistach, akademie, koncerty, konkursy, zawody sportowo – rekreacyjne.

Uczniowie i nauczyciele odwiedzają groby naszych bohaterów, w tym grób Jana Drożdża. Poprzez modlitwę oddają hołd temu wybitnemu człowiekowi. Jego nazwisko zostało umieszczone w Apelu Pamięci i jest wywoływane w trakcie uroczystości środowiskowych i miejskich przez Kompanie Honorowe Wojska lub „Strzelca.

W 2019 roku Stowarzyszenie Ziemi Limanowskiej wraz z Dyrekcją ZSP nr 4 w Limanowej zorganizowało konferencję naukową o możliwościach prowadzenia racjonalnej gospodarki górskiej w Beskidach w oparciu o doświadczenia Górskiej Szkoły Rolniczej, szczególnie pracy inż. Jana Drożdża. Wśród wielu gości, wykłady prowadzili pracownicy naukowi Uniwersytetu Rolniczego z Krakowa. Wydano publikację pt. „Była taka szkoła – Górska Szkoła Rolnicza – Perła Limanowskiej Oświaty”.

Podniosłym momentem była uroczystość w 2024 roku z okazji 90. rocznicy odsłonięcia i poświęcenia  Pomnika Legionistów w Łososinie Górnej z udziałem Kompanii Honorowej 5. Pułku Dowodzenia z Krakowa wraz z orkiestrą wojskową.

W dniach 24 – 29 listopada 2025 roku,  ZSP nr 4  realizował piękny tygodniowy program zlecony przez MEN oraz Instytut Badań Edukacyjnych pod hasłem „Tydzień Wolności i Relacji – NIEPODLEGŁOŚC ŁĄCZY POKOLENIA”. Ten program był nagrodą dla społeczności ZSP nr 4 za 38 – letnie działania podtrzymujące pamięć o bohaterach walczących o niepodległość Ojczyzny. Szczególnie tych naszych lokalnych legionistach: Stanisławie Odziomku, Józefie Marku i Janie Drożdżu. To ich walka, poświęcenie i praca  w wolnej Polsce i naszej Małej Ojczyźnie jest nie tylko symbolem, ale też przykładem dla młodego pokolenia jak należy bronić wolności i niepodległości. A także jak należy pracować dla dobra Ojczyzny, bazując na swoich talentach i predyspozycjach.

Inż. Jan Drożdż swoim życiem i pracą wpisał się na stałe w 700-letnią historię naszej miejscowości i parafii jako szlachetny człowiek, patriota na czas walki o niepodległość, ale także na czas pracy dla ziemi limanowskiej i Ojczyzny.

Pomimo upływających lat pamięć o nim jest ciągle żywa w sercach mieszkańców.

/Stanisław Golonka

we współpracy z Ewą Binek/

Limanowa – Łososina Górna – 09.12.2025 r.