Nieobecny czy obecny? Kontrowersje wokół udziału wiceprzewodniczącego w sesji

Limanowa. Podczas październikowych obrad Rady Miasta Limanowa wiceprzewodniczący Adam Król brał udział w dyskusjach i głosowaniach, mimo że fizycznie nie było go w sali narad. Choć w oficjalnym protokole widnieje komplet 15 radnych, Małopolski Urząd Wojewódzki jednoznacznie wskazuje, że obecne przepisy nie dopuszczają zdalnego udziału w sesjach. Sprawa dotyczy obrad, na których decydowano m.in. o wysokości lokalnych podatków i opłat za śmieci na 2026 rok. Czy podjęte uchwały zachowują ważność?

24 października ubiegłego roku odbyła się XX sesja Rady Miasta Limanowa. W oficjalnych protokołach na liście radnych uczestniczących w obradach figuruje 15 nazwisk, choć w sali narad brakowało jednej osoby - wiceprzewodniczącego Adama Króla. Podczas dyskusji z udziałem zaproszonych gości wiceprzewodniczący zabierał jednak głos, łącząc się z magistratem poprzez wideokonferencję. 

Ja się tutaj przysłuchuję, czasem się wyłączam, bo może nie cały czas państwo chcą mnie oglądać - powiedział na wstępie, a następnie odniósł się do tematu trwającej rozmowy. 

Głos zabierał także w dalszej części obrad, by złożyć interpelację w sprawie funkcjonowania miejskiego parkingu. 

Z wyjaśnień uzyskanych w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie wynika, że aktualny stan prawny nie przewiduje możliwości zdalnego uczestnictwa radnego w sesji. W odpowiedzi udzielonej na nasze pytania wskazano, że obowiązek osobistego udziału radnego w sesji wynika z przepisów ustawy o samorządzie gminnym. Służby wojewody wskazały konkretne zapisy, odnoszące się m.in. do zasady jawności działalności organów samorządu, w tym do dostępności posiedzeń organów władzy publicznej. 

Jawność działania organów gminy obejmuje także m.in. prawo obywateli do wstępu na sesje rady gminy i posiedzenia jej komisji (...). Z powyższych regulacji wynika zatem, iż pomimo braku w ustawie o samorządzie gminnym przepisu, który expressis verbis nakazywałby fizyczną obecność radnego w trakcie sesji rady gminy, należy przyjąć, iż sesja rady gminy musi się odbywać z udziałem osobiście i fizycznie w niej uczestniczących radnych. Tym samym aktualnie brak jest możliwości zdalnego uczestniczenia radnego w sesji rady gminy - czytamy w wiadomości przesłanej przez urząd wojewódzki.

Tryb zdalny był dopuszczalny wyłącznie w okresie stanu epidemii oraz stanu zagrożenia epidemicznego związanego z COVID-19, co regulowała specustawa. W czasie pandemii samorządy mogły więc zwoływać i odbywać sesje oraz posiedzenia komisji, a także podejmować rozstrzygnięcia, w tym uchwały, w formie zdalnej - czyli “z wykorzystaniem środków porozumiewania się na odległość”. Obecnie, po odwołaniu tych stanów, przepisy te nie obowiązują. Nadzór prawny wojewody zaznacza, że dotyczy to zarówno całych składów rad, jak i pojedynczych radnych.

Aktualnie, z uwagi na brak stanu epidemii i stanu zagrożenia epidemicznego brak jest możliwości odbywania sesji rady gminy w sposób zdalny. Odnosi się to także do ewentualnego uczestnictwa jednego radnego w sesji rady gminy w tej formie (zdalnie) - nie pozostawia wątpliwości Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie.

Podczas wspomnianej, październikowej sesji Rady Miasta Limanowa procedowano ważne uchwały. Poza bieżącymi zmianami w budżecie, radni głosowali nad projektami, które określiły wysokość stawek podatku od nieruchomości na 2026 rok oraz opłaty za odbiór odpadów komunalnych. W obu przypadkach wiceprzewodniczący - fizycznie, jak się okazuje, także formalnie, nieobecny na sesji - głosował za przyjęciem uchwał. 

MUW w Krakowie ocenił, że nie ma możliwości głosowania nad projektami uchwał przez radnego nieuczestniczącego w obradach rady osobiście. Nadzór prawny wojewody pytaliśmy również o to, czy przyjęte w ten sposób uchwały zachowują ważność. Według stanowiska urzędu, głos oddany w sposób zdalny nie powinien być brany pod uwagę przy ustalaniu większości głosów.

W razie wystąpienia sytuacji dopuszczenia udziału radnego w sesji rady gminy w sposób zdalny budziłoby to uzasadnione wątpliwości w świetle wyżej przywołanych regulacji. Co do zasady uchwała podjęta na sesji, w której np. jeden z radnych uczestniczył zdalnie, jest ważna, o ile została podjęta z zachowaniem przewidzianych przepisami zasad podejmowania uchwał w zakresie większości głosów. Natomiast głos oddany przez radnego głosującego zdalnie nie powinien być brany pod uwagę w liczeniu głosów i ustalaniu większości. Wydaje się, że w takiej sytuacji, jeżeli uchwała została podjęta wymaganą większością głosów (nie licząc głosu oddanego zdalnie), to kwestionowanie ważności tak podjętej uchwały stanowiłoby wyraz daleko idącego formalizmu, a także naruszałoby zasadę proporcjonalności ingerencji nadzorczej organu nadzoru - czytamy w odpowiedzi.

Przyjęte w październiku uchwały zachowują więc ważność. Dla przykładu, w przypadku uchwały określającej wysokość stawek za odbiór śmieci, rezultat głosowania (bez głosu Adama Króla) to 8 za, przy 3 przeciw i 3 wstrzymujących się. 

Z wyjaśnień organu nadzoru wynika również, że miasto nie posiada kompetencji, aby samodzielnie wprowadzić możliwość zdalnego obradowania poprzez zmiany w statucie miasta czy regulaminach.

Statut gminy nie może przewidywać odmiennych unormowań w tej materii, w szczególności nie może wprowadzać możliwości zdalnego uczestnictwa radnych w sesji rady i zdalnego głosowania projektów uchwał. Takie postanowienia statutu stanowiłyby o naruszeniu przepisów prawa - wskazuje Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie.