Znany Śmiguśniok Roku

Dobra. Rozstrzygnięto tegoroczną edycję konkursu na Śmiguśnioka Roku, związanego z unikalną ludową tradycją.. Tytuł przyznano Wiktorowi Miśkowcowi.

Gminny Ośrodek Kultury w Dobrej zorganizował doroczny konkurs na Śmiguśnioka Roku. Jest on związany z Dziadami Śmugustnymi - unikalną ludową tradycją, która jest nadal kultywowana w Dobrej i jej najbliższych okolicach.

Komisja konkursowa tytuł "Śmiguśnioka Roku 2023" przyznała Wiktorowi Miśkowcowi, a wyróżnienia otrzymali Bartłomiej Drab oraz Bartłomiej Palka. 

Dziękujemy wszystkim Dziadom Śmigustnym, którzy w tym roku pojawili się w Dobrej, aby kultywować tradycję. Wasze zaangażowanie i chęci sprawiają, że piękna tradycja obchodzenia Lanego Poniedziałku nie zaginie. Zachęcamy do brania udziału w konkursie w kolejnych latach i kontynuowania zwyczaju. Prosimy o dalszą dbałość w zakresie kulturalnego zachowania tak aby z całą pewnością można było wykluczyć Wasz udział w chuligańskich wybrykach dokonywanych w nocy z niedzieli na poniedziałek wielkanocny. Bądźcie przykładem dla kolejnych pokoleń - poinformował na swojej stronie Gminny Ośrodek Kultury w Dobrej. 

Co roku w Poniedziałek Wielkanocny od wczesnego ranka w Dobrej grasują Dziady Śmiguśne – młodzi mężczyźni w słomianych strojach i ukryci za maskami. Psocą, hałasują, rozrzucają słomę, zatrzymują samochody, polewają wodą ludzi idących do kościoła. Wydają przy tym charakterystyczne dźwięki – to pojękiwanie i turkotanie.

Etnograf Jan Stanisław Bystroń wiąże ze sobą pochodzenie nazwy miejscowości Dobra i tradycję dziadów śmigustnych. Wszystko ma związek z najazdem Tatarów w 1259 roku na klasztor w Szczyrzycu. Miało to mieć miejsce w okresie Wielkanocy. Tatarzy gnali jeńców na południe i gdzieś w okolicach Porąbki dokonali ich selekcji. Tych, którzy nie mogli już iść – powiesili (miejsce to do dziś zwane jest przez miejscowych „Wisielnicami”), a tych którzy byli w lepszym stanie puścili wolno, uprzednio obdzierając z ubrań i obcinając im języki, aby nic nie mogli opowiedzieć o niewoli. Jeńcy przyodziali się w słomę i dotarli do wsi, gdzie dobrzy ludzie udzielili im schronienia. Na pamiątkę tego wydarzenia wieś nazywa się Dobra.

Począwszy od dawnych czasów, w okresie Wielkanocy po wsi chodzą kawalerowie przyodziani w słomiane stroje. Nic nie mówią, a wydają tylko charakterystyczne dla osoby z obciętym językiem dźwięki – pojękiwanie i turkotanie. Zwyczaj na przestrzeni lat nieco się zmienił – dawniej śmuguśnioki chodzili po wsi nocą, hałasując i turkocąc podchodzili pod domostwa, a gospodarze wychodzili do nich dając im jajka, kołacze lub coś do picia. Po całej nocy, dziady śmiguśne znikały nad ranem. Teraz gdy większość domów jest ogrodzona, śmuguśnioki zbierają się wczesnym rankiem w centrum Dobrej i psocą.

Na przestrzeni lat ubiór Śmiguśnioka wykonywany był tradycyjnie ze słomy. Mężczyźni czasem po prostu okręcali się słomianymi powrósłami, a pod spód zakładali kożuchy kudłami na wierzch lub „kufajkę” albo prawdziwy wełniany sweter oraz cajgowe (drelichowe) portki. Buty zazwyczaj zakryte były słomą, choć czasami nogi powyżej butów owijali powrósłami. Charakterystyczną czapkę wykonywano w kształcie stożka, z trzema lub czterema warkoczami na końcu – były one puszczone luźno z wierzchołka czapki, a jeśli były krótsze - sterczały na boki. Czasem ozdabiano je także różnokolorowymi wstążkami z bibuły. Na twarz Śmiguśnioki zakładali maskę zrobioną najczęściej z baraniej skóry z wyciętymi otworami na oczy i usta, później maski robiono również z tkaniny. W przypadku braku maski smarowano twarz sadzą.