Duch lasu nagrany w regionie. Fotopułapka zarejestrowała rysia (WIDEO)

Nadleśnictwo Limanowa opublikowało nagranie przedstawiające rysia, który został zarejestrowany przez leśną fotopułapkę. Materiał wideo powstał w ramach polsko-słowackiego projektu mającego na celu ochronę dużych drapieżników.

W piątek (12 czerwca) Nadleśnictwo Limanowa opublikowało w serwisie Facebook nagranie z fotopułapki, która zarejestrowała obecność rysia na zarządzanym przez jednostkę terenie. Publikacja materiału zbiegła się w czasie z przypadającym dzień wcześniej Dniem Rysia. Zwierzę to należy do rzadko spotykanych w naturalnym środowisku drapieżników.

Nagranie dzikiego kota udało się pozyskać dzięki zastosowaniu techniki ułatwiającej obserwację skrytych gatunków. Rejestracja zwierzęcia była możliwa w ramach realizacji projektu pod nazwą „Drapieżne pogranicze – transgraniczna współpraca na rzecz zintegrowanej ochrony dużych drapieżników w Polsce i na Słowacji”.

W program ten, oprócz Nadleśnictwa Limanowa, zaangażowanych jest szesnastu partnerów z terenu Polski oraz dwóch przedstawicieli ze strony słowackiej.

Zmiana przebiegu Małego Szlaku Beskidzkiego Nowy rozkład jazdy miejskich autobusów

Ryś eurazjatycki (Lynx lynx) charakteryzuje się muskularną i krępą sylwetką, długimi kończynami, krótkim ogonem oraz zaokrągloną głową z krótką częścią twarzową. Cechą wyróżniającą ten gatunek są szerokie uszy zwieńczone pędzelkami czarnej, sztywnej sierści, które są szczególnie widoczne u dorosłych samców, a także dłuższe włosy po bokach pyska, tworzące bokobrody.

Wibrysy, czyli włosy czuciowe o długości około 7-8 centymetrów, wyrastają z ciemnych plamek usytuowanych między nosem a policzkami, a oczy drapieżnika otaczają wąskie paski jaśniejszej sierści. Szerokie łapy ułatwiają zwierzęciu poruszanie się po śniegu, a podczas chodzenia pazury są chowane. Ubarwienie grzbietu i boków ciała przybiera barwy płowe, rude i pomarańczowe, podczas gdy spód ciała jest szaro-biały lub kremowy.

Rysie z populacji karpackiej posiadają bardzo wyraźne czarne cętki lub rozety na kończynach i tułowiu, natomiast u osobników z nizin Polski wzór ten na bokach i grzbiecie jest zazwyczaj słabszy. Gęsta, miękka i puszysta sierść składa się z krótkich włosów puchowych oraz dłuższych włosów przewodnich i ościstych. Linienie występuje dwa razy w roku – wiosną oraz jesienią. Zimowa okrywa włosowa sprawia, że zwierzęta te wydają się optycznie większe niż w sezonie letnim.

Wymiary i masa ciała wykazują słabo zaznaczony dymorfizm płciowy – samice są o 10-20 procent mniejsze od samców. Długość ciała rysi wynosi od 80 do 130 centymetrów, ogona od 11 do 25 centymetrów, a wysokość w kłębie mieści się w przedziale 60-75 centymetrów. Dorosłe samice ważą średnio 18 kilogramów, natomiast samce od 24 do 28 kilogramów.

Doskonałe zmysły i stereoskopowe widzenie

Drapieżniki te posiadają bardzo dobrze rozwinięty wzrok i słuch. Widzenie w warunkach słabego oświetlenia jest możliwe dzięki dużej liczbie elementów światłoczułych w siatkówce oraz obecności warstwy odblaskowej (tapetum lucidum), która pozwala na dwukrotne pobudzenie komórek zmysłowych przez tę samą dawkę światła. Frontowe położenie oczu zapewnia nakładanie się pól widzenia obu gałek, co umożliwia widzenie stereoskopowe, niezbędne do dokładnej oceny odległości podczas polowania. Słuch rysi pozwala na rejestrowanie dźwięków o wysokiej częstotliwości, sięgającej 60-70 kHz. Istotną rolę w komunikacji między osobnikami odgrywa z kolei zmysł węchu.

Rozród i cykl życiowy

Okres rui rozpoczyna się na początku marca. Po zakończeniu kilkudniowych zalotów samiec opuszcza samicę w celu poszukiwania kolejnych partnerek i nie bierze udziału w opiece nad potomstwem. Ciąża trwa od 67 do 74 dni, po czym samica rodzi najczęściej od 1 do 3 kociąt (rzadko 4). Miejscem narodzin są ustronne schronienia, takie jak rozpadliny skalne, małe jaskinie, wykroty, wypróchniałe pnie lub gęste młodniki. W początkowym okresie matka karmi młode mlekiem, a następnie dostarcza im stały pokarm mięsny. Gdy kocięta podrastają, są przyprowadzane bezpośrednio do upolowanych ofiar, którymi są głównie sarny, cielęta jeleni i zające.

Długość życia rysi w warunkach naturalnych dochodzi maksymalnie do 18 lat, natomiast w niewoli zwierzęta te potrafią dożyć nawet 25 lat. W populacjach objętych gospodarką łowiecką średnia długość życia ulega skróceniu. Do naturalnych czynników śmiertelności zalicza się niedobór pokarmu, choroby (wścieklizna, parwowiroza, panleukopenia) oraz pasożyty zewnętrzne (świerzbowiec psi i koci) i wewnętrzne (tasiemce, glisty, włośnie, pierwotniaki). Część patogenów przenika do populacji dzikich kotów od zwierząt domowych penetrujących lasy. Najczęstszą przyczyną śmierci rysi pozostaje jednak działalność człowieka, w tym kłusownictwo, polowania oraz kolizje drogowe.

Samotniczy tryb życia i użytkowane areały

Rysie prowadzą samotniczy tryb życia, a jedyny wyjątek stanowią samice wychowujące młode. Kocięta towarzyszą matce i asystują w polowaniach do momentu narodzin kolejnego miotu. Po tym czasie usamodzielniają się i poszukują własnych terytoriów. Młode samice osiedlają się zazwyczaj w pobliżu areału matki, podczas gdy młode samce migrują na odległości dochodzące do kilkuset kilometrów. Dojrzałość płciową samice osiągają w drugim, a samce w trzecim roku życia.

Dorosłe samce użytkują ogromne areały, które regularnie znakują moczem na pniach, wykrotach, skałach i sągach drewna, tworząc punkty informacyjne o statusie rozrodczym dla innych osobników. W zależności od regionu Polski wielkość areału samca wynosi od 160 do 340 kilometrów kwadratowych, a samicy od 120 do 190 kilometrów kwadratowych. Terytorium jednego samca nakłada się zazwyczaj na obszary zajmowane przez 2 lub 3 samice. Areały samców wykazują wysoki stopień nakładania się, podczas gdy terytoria samic pozostają bardziej rozdzielne.

Strategia łowiecka i dieta

Ryś jest ścisłym drapieżnikiem. Posiada 28 zębów stałych, w tym kły o długości do 2,5 centymetra oraz silnie rozwinięte łamacze (pierwszy dolny trzonowiec i drugi górny przedtrzonowiec). Szorstki język wyposażony w haczykowate brodawki pozwala na dokładne oczyszczanie kości, a prosty i krótki przewód pokarmowy umożliwia szybkie trawienie mięsa. Z upolowanej ofiary ryś zjada głównie mięśnie i miękkie części, pozostawiając skórę i szkielet.

Głównym składnikiem diety rysi są sarny (60-70%) oraz jelenie (20-30%, głównie osobniki młode lub w słabszej kondycji). Mniejszy udział w bazie pokarmowej mają zające. Przypadki ataków na zwierzęta gospodarskie są w Polsce odnotowywane dość rzadko. Pojedynczy ryś zabija średnio jedną ofiarę co 5 dni, co przekłada się na około cztery sarny i jednego jelenia w skali miesiąca. Najwyższą efektywnością łowiecką charakteryzują się samice karmiące potomstwo, które polują średnio co dwa dni.

Polowanie odbywa się metodą samotnego podchodu z wykorzystaniem naturalnych osłon (krzewy, kłody, skały). Drapieżnik dopada ofiarę w kilku skokach, wskakuje na jej grzbiet i dusi poprzez uścisk szczęk na gardle. Niezjedzone resztki pokarmu ryś zabezpiecza przed padlinożercami, maskując je śniegiem, ściółką lub zaciągając pod gałęzie drzew, po czym powraca do nich przez kilka kolejnych dni.

Zmiana nawyków i siedliska

Naturalnym środowiskiem rysi są lasy bogate w podszyt, powalone drzewa i wykroty, a w terenie górskim – jaskinie i rozpadliny skalne. Badania naukowe przeprowadzone na Roztoczu wykazały jednak, że rysie chętnie polują także poza zwartymi kompleksami leśnymi: w dolinach rzecznych, na zarastających terenach porolnych oraz na polach z wysokimi uprawami kukurydzy i rzepaku, gdzie występuje wysokie zagęszczenie saren. Taka specyfika terenów łowieckich zmusza zwierzęta do częstego przekraczania lokalnych dróg i zbliżania się do terenów zabudowanych. Bezpośrednich spotkań z ludźmi rysie unikają ze względu na swoją wybitnie nocną aktywność.

Geograficzny zasięg występowania gatunku obejmuje Europę i północną Azję (strefy tundry, tajgi oraz lasów klimatu umiarkowanego), a także obszary umiarkowanie zalesione i półpustynne w Azji Środkowej. W przeszłości ryś zasiedlał niemal całą Europę z wyjątkiem Wysp Brytyjskich i Półwyspu Iberyjskiego. Wskutek wylesiania i polowań gatunek ten zanikł w zachodniej, środkowej i południowej części kontynentu. Programy reintrodukcji pozwoliły na odtworzenie populacji m.in. w Alpach, Jurze Szwajcarskiej, Wogezach i Górach Dynarskich. Obecnie największe europejskie skupiska (po ok. 2000 osobników) znajdują się na Półwyspie Skandynawskim, w Karpatach oraz w krajach nadbałtyckich.

Populacja i programy reintrodukcji w Polsce

W Polsce na zachód od linii Wisły rysie zostały całkowicie wytępione w XVIII wieku. Obecnie rodzima, stabilna populacja o stosunkowo wysokim zagęszczeniu bytuje w Karpatach oraz w lasach we wschodniej i północno-wschodniej części kraju. Notuje się migracje osobników w kierunku Polski Centralnej (Puszcza Świętokrzyska, Bory Stobrawskie, Bory Tucholskie) oraz Zachodniej (Puszcza Notecka, Lasy Koszalińskie). Pojawiające się w Sudetach pojedyncze osobniki stanowią najprawdopodobniej efekt reintrodukcji kilkunastu rysi karpackich na pograniczu austriacko-czeskim w latach 80. XX wieku.

W celu odbudowy populacji w kraju przeprowadzono kilka programów wsiedlania:

• Pod koniec XX wieku zrealizowano projekt w Kampinoskim Parku Narodowym, wykorzystując osobniki z niemieckich ogrodów zoologicznych.

• W latach 2010–2015 organizacja WWF uwalniała rysie w Puszczy Piskiej (6 osobników sprowadzono z Estonii, kilkanaście pochodziło z hodowli).

• Od 2019 roku Zachodniopomorskie Towarzystwo Przyrodnicze prowadzi reintrodukcję w północno-zachodniej Polsce. Do wiosny 2021 roku wypuszczono tam 52 osobniki z zachodnioeuropejskich hodowli i azyli, z czego do marca 2021 roku na wolności utrzymały się 32 koty. Zwierzęta te są stale monitorowane przy pomocy obroży GPS/GSM i wykazują mniejszą płochliwość oraz wyższą aktywność dzienną, przez co są częściej widywane przez ludzi.

Według oficjalnego raportu Large Carnivore Initiative for Europe IUCN, opublikowanego przez Kaczensky'ego i współpracowników w 2024 roku, szacunkowa liczebność rysia w Polsce w sezonie 2022/2023 wynosiła od 167 do 370 osobników. Dane te uzyskano na podstawie ekstrapolacji średnich zagęszczeń populacji na obszar stałego występowania tego gatunku.